تبلیغات
آل علی - جوان از دیدگاه امام علی (ع)

 

نگرش به سیمای جوان از آئینه اندیشه های بلند و عمیق و الهی امام علی (ع) نه تنها ضرورت عقلی و علمی بلكه یك «رسالت دینی» و «نیازی اصیل» خواهد بود كه افق های نوین و گستره شفّاف و روشنی را در پیش روی ما می گذارد تا این طبقه پرانرژی و دارای استعدادهای فراوان و این نسل اثرگذار و تعیین كننده در مناسبات و نهادهای اجتماعی و مدنی را بهتر و بیشتربشناسیم و بشناسانیم، چه این كه امام علی (ع) از مؤلفه ها و مختصاتی در شرح ابعاد وجودی و تفسیر هستی «جوان» سخن به میان آورده اند كه اگر یك جوان به آنها با دیده بصیرت و دقت بنگرد او را به یك «خویشتن شناسی» مهم و سرنوشت ساز و «كمال شناسی» و سعادت گزینی رهنمون خواهد شد. اگراندیشه ورزان و خردگرایان جامعه و متولّیان امور روان شناختی و تربیتی نیز به این مؤلفه ها با دیده علمی و تخصصی بنگرند در فهم زوایا و لایه های وجودی «جوان» و پیدا كردن راه درمان دردها بسیار كمك خواهد كرد. ما در این بخش بر آنیم تا ماهیت و ویژگی های جوهری و عَرَضی «جوان»(2) و ارزش و منزلت «دوران جوانی» و وظیفه جوانان را در تهذیب نفس و تحصیل معرفت و نیل به كمال و سعادت بر محور كلمات نورانی و حكمت آموز امیرالمؤمنین امام علی (ع) تبیین نماییم.


امام علی (ع) فرمودند:
«دو چیز است كه قدر و قیمتشان را نمی شناسد مگر كسی كه آن دو را ازدست داده باشد یكی «جوانی» و دیگری «تندرستی و عافیت»».(3)
به اعتقاد برخی از دانشمندان انسان به لحاظ روحی و ذهنی و نوع حیات و زندگی به گونه ای است كه نعمت شناس و قدرشناس نعم الهی نیست و تا غرق در نعمت هست نمی داند چه گوهر و سرمایه عظیم و عزیزی دارد و آن گاه كه ازدست رفت درمی¬یابد كه سرمایه گران سنگ و موهبت شایسته ای داشته و از آن بهره نبرده است. امّا اگر نعمت های الهی به انسان یادآوری می¬شود و نعمت ها به یادش آورده شود در اصلاح وی بسیار تأثیرگذار خواهد بود. ناگفته پیداست كه «جوانی» از جمله نعمت های بی بدیل خداوند سبحان است كه تا در آن بسر می بریم، قدر آن را نمی¬دانیم؟ و آنگاه كه این دوران سپری شد و انسان در ضعف و ناتوانی قرار گرفت به تدریج منزلت آن را می شناسد كه متأسفانه در آن هنگام فرصت ها از دست رفته و توانمندی ها زایل شده است؛ لذا امام علی (ع) ضمن بیان این حقیقت، ما را دعوت می¬كند كه از گروه انسان های غافل و جاهل و فراموشكار نباشیم و به رایگان سرمایه «جوانی» را ازدست ندهیم، آن را بشناسیم و از این موقعیت ممتاز برای ساختن یك حیات معقول و مطلوب عقلانی و ایمانی و سعادت بخش بهره گیریم كه پیامبراكرم(ص) فرمودند:
«در قیامت هیچ بنده ای قدم از قدم بر نمی دارد تا به این پرسش ها پاسخ دهد: اول: آن كه عمرش را در چه كار فانی نموده است. دوم: جوانی اش را چگونه و در چه راه تمام كرده است».


یا به ابوذر؛ فرمودند:
«پنج چیز را پیش از پنج چیز غنیمت بشمار: جوانیت را قبل از پیری، سلامتت را قبل از بیماری، تمكّنت را قبل از تهیدستی، فراغتت را قبل از گرفتاری و زندگانیت را قبل از مرگ».(4)
و امام علی (ع) در حدیث دیگری فرمودند:
«دریاب جوانیت را قبل از پیری و سلامتت را قبل از بیماری».(5)
لذا از این احادیث می توان دریافت كه «ارزش جوانی» در نگاه امام علی (ع) تا چه حد و اندازه مهم و قابل توجه است. بنابراین باید به زشتی ها، زیبایی ها، نقص ها و كمال های دوران جوانی معرفت یافت كه اگر یك جوان خویشتن را بشناسد، هرگز گرفتار انحراف فكری و انحطاط اخلاقی و لغزش های ناروا نخواهد شد و در طی این دوره از حیاتش دچار ترس و تردید و اضطراب در شخصیت نخواهد شد و با ثبات و سعادت این دوران از حیاتش را خواهد پیمود و آن را پایه و مایه تحصیل و تأمین زندگی توأم با سرور و خوشبختی خواهد نمود. در این جا شایسته است به تفسیر امام صادق (ع) از آیه ی شریفه «و لا تنس نصیبك من الدنیا» كه از پدران خود روایت كرده است توجه شود كه: «سلامت، نیرومندی، فراغت، جوانی، نشاط و بی نیازی خود را فراموش منما و در دنیا از آن ها بهره برداری كن...»
آری در جوانی روح انسان نورانی تر و لطیف تر است و آمادگی ذهنی و روانی او برای پذیرش حقایق و ارزش ها بیشتر است. به این داستان توجه فرمایید:
 «مردی بنام «ابی جعفر احول» از دوستان امام صادق (ع) به تبلیغ مذهب تشیع و تعالیم اهل بیت: اشتغال داشت روزی شرفیاب محضر آن حضرت شد. امام صادق (ع) از او سؤال كرد: مردم بصره را در قبول روش اهل بیت و سرعت پذیرش آئین تشیع چگونه یافتی؟ عرض كرد مردم قلیلی اهل بیت را پذیرفتند. امام صادق (ع) فرمود: توجه تبلیغی خود را به «نسل جوان» معطوف دار و نیروی خویش رادر راه هدایت آنان بكار انداز، زیرا جوانان زودتر حق را می¬پذیرند و سریع تر به هر خیر و صلاحی می¬گرایند».(6)
لذا از این كه امام علی (ع) تأكید و تكرار فرمودند كه جوانی خویش را قبل از پیری دریاب به جهت اینست كه گرایش به حق، عدالت، فضیلت، ارزش ها و معارف و آمادگی و استعداد در این مرحله وجود دارد و بنابراین متصدیان امور فرهنگی، تربیتی و نیز خود جوانان باید به این دوران و شرایط و مقتضیات آن توجه ویژه نمایند كه فطرت ها دست نخورده تر و جمال و زیبایی درونی نمایان تر و قابلیت پذیرش حقایق بیشتر است.
امام علی (ع) در یكی از فرازهای نهج البلاغه پس از شرح ساختمان بدن انسان و نعمت ها و فرصت هایی كه خداوند در اختیار آدمی¬گذاشته است در نكوهش و مذمّت كسانی كه قدرناشناس نعمت های الهی هستند و از دوران جوانی غفلت ورزیده اند و از این فرصت طلایی و دوران استثنایی بهره كافی و درست نبرده اند می¬فرماید:
«در ایام سلامت بدن، سرمایه ای فراهم و مهیا نساخته اند و در این فرصت های زندگی و نیرومندی درس عبرتی نگرفتند و درخشنده ترین ایام عمر را رایگان از كف دادند، آیا كسی كه در جوانی اهل تن پروری بوده می¬تواند در پیری جز شكستگی و ذلّت انتظاری داشته باشد؟».(7)
یا امام علی (ع) در جای دیگر فرمودند:
«چه نزدیك است دنیا را گذران و رفتن و چه نزدیك است جوانی را، پیری و درهم شكستن».(8)
نتیجه آن كه:
1. بدون شك دوران جوانی دوران طلایی و گران سنگ و ممتاز حیات و زندگی است.
2. جوان باید به «خویشتن شناسی» و «خویشتن یابی» برای نیل به ثبات شخصیت و كمال یابی برسد.
3. بهره برداری از دوران جوانی شرط بسیار لازم و مهم برای سعادت گرایی است.
4. جوانی دورانی است كه خوشبختی یا بدبختی انسان در آن دوران رقم می¬خورد پس باید آن را دریابیم.
5. دوران جوانی دوران سلامت فكر و روح و لطافت دل برای پذیرش حقایق و معارف است.
6. عمر انسان كوتاه و جوانی زودگذر و از بین رونده است لذا یك روز سستی باعث یك عمر حسرت است.
7. دوران جوانی امام علی (ع) و بزرگان و رهبران دین را برای خویش الگو قرار دهیم.
جوان، زمانی و دگرگونی
  از جمله مسائل بسیار مهمی¬كه در تربیت فكری و اخلاقی جوان باید ملحوظ شود در نظر گرفتن زمان و فرهنگ و آداب و عادات زمان های مختلف است كه مولایمان امام علی (ع) نسبت به این مسئله حسّاس بوده اند و توصیه ها و سفارش های حكیمانه و هدایت گرانه ای فرمودند كه به نمونه هایی از آن اشاره خواهد شد:
امام علی (ع) فرمودند:
«مردم در شباهت به زمان خود شبیه ترند تا به پدران خویش».(9)
امام علی (ع) فرمودند:
«فرزندان خویش را به جبر و استبداد بر آداب خود مجبور نكنید زیرا آنان در زمانی غیر زمان شما آفریده شده اند و حیات دارند».(10)
یا فرمودند:
«داناترین مردم به مقتضیات زمان كسی است كه از تحوّلات آن دچار شگفتی نشود و خویشتن را نبازد».(11)
migna.ir
یا فرمود:
«كسی كه عارف به مقتضیات زمان است و از دگرگونی های پی گیر و مستمرش آگاهی دارد شایسته است هرگز خویشتن را از تحولات و تغییرات اجتناب ناپذیرش در امان نداند».(12)
لذا در اندیشه امام علی (ع) در برخورد با عنصر زمان و دگرگونی های مسائل مختلف اجتماعی و فرهنگی همواره 2 تهدید عمده وجود دارد. الف) خطر تحجر و جمود كه با زمان و پیشرفت زمان مبارزه می¬كند و از هر چه نوگرایی و تحوّل زمان گریزان است. ب) خطر زمان زدگی و انحراف كه هر چه را در زمان است اصالت می¬دهد و با سنت ها و حقایق و ثابتات به بهانه زمان و تجددخواهی و نوگرایی مبارزه می¬كند. این دو روش برخورد با زمان نادرست است، اما بدیهی است كه محیط اجتماعی، فضای فرهنگی، دست آوردهای جدید علمی¬بشری، سؤالات جدید و شبهات نوین در مسائل عقیدتی و اخلاقی لزوماً باید مورد توجه قرار گیرند پس نباید سنت های ثابت اخلاقی و اصول و ارزش های سعادت بخش فراموش شود و نباید آداب و سنن اجتماعی و آباء و اجدادی را به زور و جبر تحمیل كرد كه امام علی (ع) می¬فرماید:
«وقتی محیط اجتماع آلوده و ناپاك شد سجایای اخلاقی و فضائل انسانی بی رونق و زیان آور می¬شود و برعكس رذائل در جامعه رشد پیدا خواهد كرد».(13)


نتیجه آن كه:
آگاهی به زمان، عدم استبدادورزی در تحمیل آداب به اولاد و جوانان، موقعیت شناسی و محیط شناسی، تأثیر شرائط زمانی و محیطی در تعلیم و تربیت، تحول شناسی در جامعه و... باید در برخوردار با جوانان مورد نظر واقع شود تا از یك طرف مانع كمال و سعادت آن ها نشود و از طرف دیگر لیبرالیسم اخلاقی و نسبیت گرایی اخلاقی جانشین ثابتات و اطلاقات فرهنگی و اخلاقی در هدایت و تربیت نسل جوان نشود. در تربیت نسل جوان زمان شناسی همه جانبه و زمینه شناسی فراگیر امری ضروری است.
 

 




طبقه بندی: جوان و مسائل جوانی از دیدگاه و نظر مولایمان علی،

تاریخ : یکشنبه 31 اردیبهشت 1391 | 10:33 ب.ظ | نویسنده : عاشق تنها | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.